Հայաստանի արհեստական բանականության (AI) էկոհամակարգը, թեև փոքր է իր ծավալներով, սակայն աչքի է ընկնում իր խորությամբ և բովանդակությամբ։ Այն իրենից ներկայացնում է ակտիվ ակադեմիական և արդյունաբերական հետազոտական խմբերի, ՏՏ արտադրանք և ծառայություններ մատուցող ընկերությունների, ինչպես նաև կրթական նախաձեռնությունների բազմաշերտ միջավայր։ Այս հոդվածը մանրամասնորեն վերլուծում է էկոհամակարգի հիմնական բաղադրիչները՝ հիմնվելով 2026 թվականի արդի տվյալների վրա։

Հիմնական բացահայտում: Թեև հետազոտական պոտենցիալն առկա է, համաշխարհային մակարդակի (օրինակ՝ NeurIPS մակարդակի) արդյունքների ապահովումը դեռևս կախված է սահմանափակ թվով խմբերից և ղեկավարներից:

Հայաստանյան AI ոլորտը չունի մեկ գերակշռող մասնագիտացում, փոխարենը այն բաղկացած է մի քանի համընկնող, միջին չափի կլաստերներից։ Վերլուծվել են 114 կազմակերպություններ, որոնք ընդգրկում են AI պրոդուկտների ստեղծումը, խորհրդատվությունը և ներքին AI թիմերի աշխատանքը:

Ամենահստակ ձևավորված ուղղություններից են.

Զուգահեռաբար սկսում են ի հայտ գալ նաև ֆիզիկական AI-ի ուղղությունները, ներառյալ ռոբոտաշինությունը, ավտոմատացումը և ընկալման (perception) համակարգերը:

Կրթական ոլորտն ունի մեծ ընդգրկվածություն: 2026 թվականի ընդունելության տվյալները վկայում են ոլորտի նկատմամբ հսկայական հետաքրքրության մասին.

Չնայած լայնածավալ կրթական ծրագրերին, էկոհամակարգում դեռևս բացակայում է բարձրորակ AI ասպիրանտական (PhD) ծրագիրը: Այս ուղղությամբ ամենաուժեղ ինստիտուցիոնալ բազան ձևավորվում է ԵՊՀ-ում (YSU), քանի որ վերջինիս ծրագրերը սերտորեն կապված են տարբեր հետազոտական խմբերի և ազգային GPU կլաստերի հետ:

Հայաստանում հաշվողական ռեսուրսների վիճակը անցում է կատարել «սակավությունից դեպի լիարժեք օգտագործում»: Հանրային, մասնավոր և կոմերցիոն հարթակները տրամադրում են հասանելիության տարբեր ուղիներ: 2026 թվականի օգոստոսի դրությամբ ԵՊՀ-ի, Eleveight AI-ի և Firebird-ի կողմից շահագործվում են 6,736 տվյալների կենտրոնի GPU-ներ (Data-center GPUs): Այնուամենայնիվ, միայն սարքավորումների առկայությունը բավարար չէ. կարևոր է նաև հետևել դրանց արդյունավետ կիրառելիությանն ու ծախսարդյունավետությանը տեղական օգտատերերի կողմից:

Կառավարությունը ակտիվորեն աջակցում է էկոհամակարգին՝ ֆինանսավորելով գիտական հետազոտությունները, ապահովելով հաշվողական ռեսուրսների սուբսիդավորում, կոորդինացնելով դպրոցական ծրագրերը և ներդնելով AI տեխնոլոգիաները հանրային ծառայություններում: Այս ամենին զուգահեռ, չափազանց ակտիվ է AI համայնքը՝ իր կոնֆերանսներով, ընթերցանության ակումբներով (reading groups) և ամառային դպրոցներով, որոնք կամուրջ են ստեղծում ուսանողների, գիտնականների, ինժեներների և հիմնադիրների միջև:

Վերլուծությունը հիմնված է YerevaNN "The AI Ecosystem in Armenia" հետազոտական զեկույցի (Օգոստոս 2026) տվյալների վրա: