Գոյատևում են ոչ թե ամենաուժեղները կամ ամենախելացիները, այլ նրանք, ովքեր ամենալավն են հարմարվում փոփոխություններին։
Եթե 19-րդ դարում սա վերաբերում էր կենսաբանական տեսակներին, ապա 21-րդ դարում սա նաև կարիերայի հաջողության բանաձևն է։
Մենք երկար ժամանակ ապրել ենք մի պարադիգմում, որտեղ կարիերան գծային էր՝ սովորել, ընդունվել աշխատանքի, հմտանալ, թոշակի անցնել։ Այսօր այդ գիծը վերածվել է լաբիրինթոսի։ Մենք ապրում ենք VUCA աշխարհում (Volatile, Uncertain, Complex, Ambiguous — Անկայուն, Անորոշ, Բարդ և Երկիմաստ):
Հայաստանյան աշխատաշուկան ևս անմասն չէ այս իրողությունից։ Տնտեսական տատանումները, տեխնոլոգիական բումը և ստարտափ էկոհամակարգի զարգացումը ստիպում են թե՛ բիզնեսին, թե՛ մասնագետներին լինել գերզգայուն։ Այս համատեքստում հարմարվողականությունը (Adaptability) դադարում է լինել պարզապես «ճկունություն»։ Այն դառնում է մետա-հմտություն՝ հիմք, որի վրա կառուցվում են մնացած բոլոր հմտությունները։
IQ, EQ… և հիմա արդեն AQ
Մենք բոլորս գիտենք IQ-ի (ինտելեկտուալ գործակից) և EQ-ի (էմոցիոնալ ինտելեկտ) մասին։ Բայց HR աշխարհում նոր արտահայտություն կա՝ AQ (Adaptability Quotient):
Մենք բոլորս գիտենք IQ-ի (ինտելեկտուալ գործակից) և EQ-ի (էմոցիոնալ ինտելեկտ) մասին։ Բայց HR աշխարհում նոր արտահայտություն կա՝ AQ (Adaptability Quotient):
- IQ-ն ցույց է տալիս, թե ինչպես եք կլանում գիտելիքը:
- EQ-ն ցույց է տալիս, թե ինչպես եք կառավարում էմոցիաները:
- AQ-ն ցույց է տալիս, թե ինչպես եք արձագանքում անխուսափելի փոփոխությանը:
Գիտականորեն սա կոչվում է Կոգնիտիվ ճկունություն (Cognitive Flexibility)՝ ուղեղի ունակությունը՝ անցում կատարելու երկու տարբեր հասկացությունների միջև կամ միաժամանակ մտածելու մի քանի հայեցակարգերի մասին։ Բարձր AQ ունեցող մասնագետները խնդիրը տեսնում են ոչ թե որպես փակուղի կամ սպառնալիք, այլ որպես նոր հմտություն ձեռք բերելու առիթ։
Ռեակտիվ vs Պրոակտիվ հարմարվողականություն
Հայաստանյան շուկայում հաճախ հանդիպում ենք հարմարվողականության երկու տեսակի, և դրանց տարբերությունը կարիերայի համար կրիտիկական է։
- Ռեակտիվ հարմարվողականություն (Survival Mode): Խնդիրը եղավ՝ լուծեցինք։ Ճգնաժամը եկավ՝ դիմակայեցինք։ Սա կարևոր է, բայց սպառող։ Այն հաճախ բերում է մասնագիտական այրման (burnout), քանի որ դուք միշտ պաշտպանվողի դերում եք։
- Պրոակտիվ հարմարվողականություն (Growth Mode): Սա, այն դեպքն է, երբ մասնագետը կանխատեսում է փոփոխությունը։ Օրինակ՝ հաշվապահը, ով տեսնելով ավտոմատացման ալիքը, սկսում է սովորել տվյալների վերլուծություն։ Կամ մարքեթոլոգը, ով AI գործիքներին տիրապետում է նախքան պահանջարկի առաջանալը։
Unlearning. Ամենաբարդ հոգեբանական արգելքը
Էլվին Թոֆլերը գրում էր. «21-րդ դարի անգրագետները ոչ թե նրանք են, ովքեր չեն կարողանում կարդալ ու գրել, այլ նրանք, ովքեր չեն կարողանում սովորել (learn), ապասովորել (unlearn) և վերասովորել (relearn)»։
Ինչու՞ է «ապասովորելը» դժվար։ Որովհետև մեր փորձը մեր «Ես»-ի մասն է։ Երբ մենեջերին ասում են, որ իր կառավարման ոճը հնացած է, նա դա ընդունում է որպես անձնական վիրավորանք։ Իրական հարմարվողականությունը պահանջում է «Էգոյի մահ»։ Դուք պետք է ընդունեք, որ ձեր նախկին գիտելիքը, որը ձեզ բերել է հաջողության, կարող է խոչընդոտել ձեր ապագա աճին։
Ինչպե՞ս մարզել «հարմարվողականության մկանը». 4 Գործնական քայլ
Լավ նորությունն այն է, որ հարմարվողականությունը տաղանդ չէ, այլ մկան, որը կարելի է մարզել։
1. Ընդունեք «Սկսնակի մտածելակերպը» (Shoshin)
Ճապոնական զեն-բուդդիզմում կա Shoshin հասկացությունը՝ «սկսնակի միտք»: Անկախ նրանից, թե որքան փորձառու եք, մոտեցեք ամեն նոր խնդրի այնպես, ասես ոչինչ չգիտեք դրա մասին։ Մի ասեք՝ «ես գիտեմ, սա չի աշխատի», հարցրեք՝ «իսկ ի՞նչ կլինի, եթե փորձենք այլ կերպ»:
2. Ստիպեք ձեզ դուրս գալ կոմֆորտ զոնայից (փոքր դոզաներով)
Մի սպասեք, որ կյանքը ստիպի ձեզ փոխվել։ Ինքներդ նախաձեռնեք։ Փոխեք աշխատանքային գործիքները, օգտագործեք նոր ծրագիր, որը ձեր թիմում դեռ ոչ ոք չի կիրառում։ Սովորեցրեք ուղեղին, որ «նորը» վտանգավոր չէ։
3. Զարգացրեք ձախողման հանդեպ իմունիտետ
Հարմարվող մարդիկ չեն վախենում սխալվելուց։ Նրանք սխալը դիտարկում են որպես տվյալ (data)։ Չստացվե՞ց։ Լավ, ի՞նչ սովորեցինք։ Անցանք առաջ։ Պերֆեկցիոնիզմը հարմարվողականության թշնամին է։
4. Դարձեք «T-shaped» մասնագետ
Խորացեք ձեր հիմնական մասնագիտության մեջ (ուղղահայաց գիծ), բայց ունեցեք գիտելիքներ հարակից ոլորտներից (հորիզոնական գիծ)։ Օրինակ՝ դիզայներ, ով հասկանում է մարքեթինգից, կամ HR, ով գիտի տվյալների վերլուծություն։ Սա ձեզ դարձնում է անփոխարինելի փոփոխվող թիմերում։
Զգուշացում. «Թունավոր հարմարվողականություն»
Այստեղ կարևոր է նաև խոսել մեդալի հակառակ կողմի մասին։ Արդյո՞ք միշտ է պետք հարմարվել։
Գոյություն ունի «Թունավոր հարմարվողականություն» (Toxic Adaptability): Սա այն վիճակն է, երբ աշխատակիցը հարմարվում է վատ մենեջմենթին, անառողջ աշխատանքային գրաֆիկին կամ քաոսին՝ ի վնաս իր առողջության։
Իրական հարմարվողականությունը ենթադրում է նաև սահմաններ գծելու կարողություն։ Այն նշանակում է հարմարվել իրավիճակին (օրինակ՝ շուկայի պահանջներին), ոչ թե հանդուրժել դիսֆունկցիան։ Պրոֆեսիոնալ մասնագետը ճկուն է, բայց չի կորցնում իր մասնագիտական ու մարդկային ողնաշարը։
Վերջաբան
Աշխարհը չի դանդաղելու։ Փոփոխությունների տեմպը միայն արագանալու է։ Հարցն այն չէ՝ «կփոխվի՞ արդյոք աշխարհը», այլ այն՝ «կփոխվե՞ք դուք աշխարհի հետ միասին, թե՞ կսպասեք, մինչև ալիքը ձեզ ծածկի»։
Հարմարվողականությունն այլևս ընտրություն չէ, այն 21-րդ դարի գրագիտությունն է, որը ձեզ թույլ է տալիս ոչ միայն գոյատևել, այլև հաղթել։
