Ռիսկերի կառավարումը՝ HR-ի բացակայող կարողությունը

Ֆինանսական ոլորտում որոշում կայացնելիս գործում է մի սկզբունք, որը հազվադեպ է հնչում HR-ի սեղանի շուրջ. ամեն որոշում ունի իր ռիսկի պրոֆիլը, և այդ պրոֆիլը պետք է չափված լինի, ոչ թե զգացված։
Ֆինանսիստը երբեք չի ասում «զգում եմ, որ այս ներդրումը ճիշտ է»։ Նա հարցնում է՝ ի՞նչ կարող է սխալ գնալ, ի՞նչ հավանականությամբ, և ի՞նչ արժե այդ սխալը կազմակերպությանը։ Հենց այս մտածողությունն է, որ մարդկային կապիտալի կառավարման մեջ գրեթե բացակայում է։

Խնդիրը թաքնված է լեզվի մեջ

Երբ կազմակերպությունը խոսում է ֆինանսական ռիսկերի մասին, նա ունի ամբողջական բառապաշար՝ exposure, hedging, probability, impact, mitigation plan։ Երբ նույն կազմակերպությունը խոսում է մարդկային կապիտալի ռիսկերի մասին, նա հիմնականում ունի մեկ բառ՝ «զգացողություն»։

«Զգում ենք, որ այս թիմը կայուն է»։ «Զգում ենք, որ այս ղեկավարը պատրաստ է առաջխաղացման»։ «Զգում ենք, որ մշակույթը լավ վիճակում է»։

Խնդիրն այն չէ, որ ինտուիցիան արժեք չունի։ Խնդիրն այն է, որ ինտուիցիան դառնում է կազմակերպության միակ ռիսկի կառավարման գործիքը մի ոլորտում, որտեղ վնասը՝ ֆինանսականից պակաս չէ, այլ հաճախ ավելի մեծ և ավելի ուշացած երևացող։

Ինչո՞ւ է սա կառուցվածքային խնդիր, ոչ թե HR-ի մասնագիտական սահմանափակում։

Ռիսկերի կառավարումը՝ HR-ի բացակայող կարողությունը

Ավանդական HR-ի կրթական ուղին կենտրոնացած է մարդկանց հասկանալու վրա՝ հոգեբանություն, կազմակերպչական վարքագիծ, աշխատանքային իրավունք։ Սա անհրաժեշտ է, բայց ինքնին բավարար չէ մի բանի համար, որին ֆինանսական կրթությունը սովորեցնում է առաջին տարիներից․ ինչպես մտածել անորոշության մասին կառուցվածքային ձևով։ Ռիսկի գնահատումը ֆինանսներում չի սկսվում հարցից՝ «ի՞նչը կարող է լավ ընթանալ»։ Այն սկսվում է հակառակ հարցից՝ «ո՞րն է ամենավատ սցենարը, և որքա՞ն ենք պատրաստ դրան»։ Այս շրջադարձը՝ լավատեսականից դեպի պաշտպանական մտածողություն, հենց այն է, ինչ բացակայում է մարդկային կապիտալի որոշումների մեծ մասում։

Ինչպես է սա երևում գործնականում

Երեք օրինակ, որտեղ ռիսկի գնահատման բացակայությունը ուղղակիորեն վնասում է կազմակերպությանը.
  • Key-person ռիսկ։ Ֆինանսական պորտֆելում կենտրոնացումը (concentration risk) համարվում է հիմնական վտանգներից մեկը. մեկ ակտիվից չափազանց մեծ կախվածությունը վտանգավոր է, անկախ նրանից՝ որքան «լավն» է այդ ակտիվը։ Կազմակերպությունների մեծ մասը սակայն թույլ է տալիս մեկ մարդուն կրել գիտելիքի, հարաբերությունների կամ որոշումների այնպիսի կենտրոնացում, որ նրա հեռանալը դառնում է ոչ թե անձնակազմային, այլ գործառնական ճգնաժամ։ Սա չափելի ռիսկ է, բայց հազվադեպ է չափվում։
  • Succession-ի բացակայությունը որպես չհաշվարկված պարտավորություն։ Ֆինանսներում պարտավորությունը, որը ճանաչված չի հաշվեկշռում, դեռ պարտավորություն է։ Նույն կերպ՝ առաջնորդության փոխարինելիության բացակայությունը կազմակերպության մեջ գոյություն ունեցող ռիսկ է, նույնիսկ եթե ոչ մի փաստաթղթում այն երևացող չէ։
  • Մշակութային drift-ը որպես կուտակվող ռիսկ։ Ֆինանսներում փոքր, աստիճանական շեղումները ակնկալվող արդյունքից վաղ թե ուշ վերածվում են էական խնդրի, եթե մոնիտորինգի չեն ենթարկվում համակարգված։ Կազմակերպչական մշակույթը գործում է նույն տրամաբանությամբ. փոքր, աննկատ շեղումները արժեքներից ու վարքագծից կուտակվում են ամիսներ շարունակ, մինչև որ դառնում են տեսանելի ճգնաժամի տեսքով, երբ արդեն ուշ է կանխարգելիչ միջոցներ ձեռնարկելու համար։

Ինչ է նշանակում «ռիսկի կառավարման մտածողություն» HR-ի համար

Սա չի նշանակում, որ HR-ը պետք է դառնա ֆինանսական վերլուծաբան։ Դա նշանակում է ընդունել երեք սկզբունք, որոնք ֆինանսներում համարվում են ինքնին հասկանալի.
Ռիսկերի կառավարումը՝ HR-ի բացակայող կարողությունը

Առաջին՝ յուրաքանչյուր կարևոր որոշում պետք է ունենա իր վատագույն սցենարի նկարագրությունը, ոչ միայն ցանկալի արդյունքի։

Երկրորդ՝ կենտրոնացումը վտանգավոր է, լինի դա մեկ մարդու, մեկ գործընթացի կամ մեկ մոտեցման վրա գերկախվածություն։

Երրորդ՝ վաղ ազդանշանները ավելի արժեքավոր են, քան ուշացած արձագանքը։ Ֆինանսական համակարգերում վաղ նախազգուշացման ցուցանիշները (early warning indicators) գոյություն ունեն հենց այն պատճառով, որ ուշացած տեղեկատվությունը գործնականում անօգուտ է։ Կազմակերպությունների մեծ մասը դեռ չունի համարժեք ցուցանիշներ մարդկային կապիտալի ռիսկերի համար։

Եզրակացություն՝ ղեկավարության մակարդակի հարց

Սա, ի վերջո, ոչ թե HR-ի գործիքակազմի, այլ ղեկավարության որակի հարց է։ Կազմակերպությունը, որը վստահ է իր ֆինանսական ռիսկերի կառավարման համակարգին, բայց մարդկային կապիտալի ռիսկերը թողնում է ինտուիցիայի հույսին, փաստացի կառավարում է կիսատ պատկերով։

Executive-level ղեկավարությունը սա հասկանում է ոչ որպես HR-ի խնդիր, այլ որպես կառավարության բացթողում։ Եվ հենց այս ընկալումն է, որ սկսում է փոխել այն, թե ինչպես է կազմակերպությունը մտածում իր ամենակարևոր ակտիվի՝ մարդկանց մասին։