Հայաստանում արհեստական բանականության զարգացումը նոր փուլ է մտել։ Օգոստոսի 8-ին Հրազդանում պաշտոնապես գործարկվեց Firebird-ի արհեստական բանականության գործարանը՝ դառնալով ԱՊՀ տարածաշրջանի ամենամեծ AI գործարանը։ Նախագիծը Հայաստանի համար կարևոր է ոչ միայն ներդրման ծավալով կամ տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքով․ այն կարող է փոխել նաև այն հմտությունների, մասնագիտությունների և բիզնեսների պահանջարկը, որոնք ձևավորում են երկրի աշխատաշուկան։

Firebird-ը AI cloud և infrastructure ընկերություն է, որը զարգացնում է բարձր արտադրողականության GPU ենթակառուցվածք՝ արհեստական բանականության մոդելների ուսուցման, fine-tuning-ի և inference-ի համար։ Ընկերության առաջին խոշոր AI գործարանը կառուցվել է Հրազդանի մերձակայքում, իսկ ընկերության կենտրոնական գրասենյակներից մեկը գտնվում է Երևանում։

Ինչ է կառուցվել Հրազդանում

Նախագծի առաջին փուլում նախատեսված էր մոտ **500 մլն դոլարի ներդրում**, ավելի քան 6,000 NVIDIA Blackwell GPU և մոտ 18 ՄՎտ հզորություն։ Հունիսին Firebird-ը հայտնել էր, որ առաջին փուլը մտել է վերջնական կառուցման և սարքավորումների տեղադրման փուլ։ Այդ ժամանակ նախագծի տարածքը ներկայացվում էր որպես ավելի քան 200,000 քմ։

Այժմ նախագիծն արդեն անցել է կառուցումից գործարկման փուլ։ NVIDIA-ի օգոստոսի 8-ի հրապարակման համաձայն՝ Firebird-ի AI գործարանը գործարկվել է Հրազդանում և նախատեսվում է, որ մինչև 2027 թվականի վերջը Հայաստանում Firebird-ի ենթակառուցվածքը կարող է հասնել ավելի քան **70,000 NVIDIA Blackwell և Rubin GPU-ի և 300 ՄՎտ AI ենթակառուցվածքային հզորության**։

Սա կարևոր տարբերակում է․ Firebird-ի նախագիծը պարզապես նոր տվյալների կենտրոն չէ։ AI գործարանը նախատեսված է որպես հաշվարկային ենթակառուցվածք, որի միջոցով ընկերությունները, հետազոտողները, համալսարանները և պետական կառույցները կարող են մեծածավալ AI հաշվարկներ իրականացնել Հայաստանում։ NVIDIA-ն այն ներկայացնում է որպես ենթակառուցվածք, որը կարող է օգնել տեղական մշակողներին և կազմակերպություններին AI լուծումներ ստեղծել և զարգացնել հենց Հայաստանում։

Նախագծում ներգրավված են նաև միջազգային տեխնոլոգիական ընկերություններ։ NVIDIA-ն տեխնոլոգիական գործընկերներից է, Dell Technologies-ը տրամադրում է բարձր արտադրողականության AI սերվերային ենթակառուցվածք, իսկ Schneider Electric-ն ու Vertiv-ը ներգրավված են էլեկտրամատակարարման և հովացման ենթակառուցվածքների ստեղծման գործում։ Հայաստանի կապի ենթակառուցվածքը ապահովում է Team Telecom Armenia-ն։

Հաջորդ փուլը՝ մարդկանց և գաղափարների շուրջ

Firebird-ի ռազմավարությունը միայն GPU-ների քանակի ավելացումը չէ։ 2026 թվականի մայիսին OpenAI-ն, ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը և Firebird-ը հայտարարեցին համագործակցության մասին, որի նպատակն է AI գործիքների հասանելիությունը ընդլայնել 50,000 ուսանողների, ուսուցիչների և հետազոտողների համար։ Նույն նախաձեռնության շրջանակում Firebird-ը հայտարարել է նաև Firebird Labs-ի ստեղծման մասին։

Firebird Labs-ը նախատեսված է բարձր տեխնոլոգիական գաղափարների և ստարտափների զարգացման համար՝ երեք ուղղությամբ՝ ռոբոտատեխնիկա և physical AI, ավիատիեզերական տեխնոլոգիաներ և life sciences։ Նախաձեռնությունը նախատեսում է տարեկան մոտ հինգ նախագծի հետ աշխատել՝ տրամադրելով տեխնիկական աջակցություն, մենթորություն, GPU հզորություններ և հետազոտական համագործակցության հնարավորություններ։

Այսպիսով, Հրազդանում ստեղծվող ենթակառուցվածքի ազդեցությունը կարող է դիտարկել երեք մակարդակով։

  • Առաջինը՝ ենթակառուցվածք։ Հայաստանը ստանում է մեծածավալ AI հաշվարկային ռեսուրս։
  • Երկրորդը՝ բիզնես։ Տեղական և միջազգային ընկերությունները կարող են ստանալ ավելի մեծ հաշվարկային հզորության հասանելիություն և Հայաստանում զարգացնել AI-ով աշխատող արտադրանքներ։
  • Երրորդը՝ մարդկային կապիտալ։ Կրթական ծրագրերը, հետազոտական նախագծերը և նոր ստարտափները կարող են մեծացնել AI-ի, machine learning-ի, robotics-ի, տվյալների և բարձր արտադրողականության հաշվարկների ոլորտներում մասնագետների պահանջարկը։

Եթե այդ շղթան աշխատի, Հրազդանի AI գործարանի ամենակարևոր արդյունքը կարող է լինել ոչ թե GPU-ների թիվը, այլ դրանց շուրջ ձևավորվող էկոհամակարգը։

Հայաստանի համար հաջորդ մրցակցային առավելությունը կարող է լինել ոչ միայն AI հաշվարկային հզորություն ունենալը, այլ այն մասնագետներին ու բիզնեսներին ունենալը, որոնք կարող են այդ հզորությունն արդյունավետ օգտագործել։